कस्तो छ रणवीर कपूरको नयाँ फिल्म ‘रामायण’ ?

मुम्बई । भारतीय सिनेमामा ‘रामायण’लाई पुनः प्रस्तुत गर्नुभन्दा ठूलो चुनौती सायदै अरू कुनै होला । यो यस्तो कथा हो, जसका बारेमा दर्शकहरूलाई छुट्टै परिचय दिइरहनु पर्दैन । यसका पात्रहरू पुस्ताौंदेखि भारतीयहरूको घर-आँगन, दैनिक कुराकानी र सामूहिक कल्पनामा जीवित छन् । त्यसैले, यहाँ असली परीक्षा यो होइन कि कुनै चलचित्र निर्माताले यसको संसारलाई कति भव्य रूपमा पुनर्निर्माण गर्न सक्छन्, बरु मुख्य कुरा त यो हो कि त्यहाँ दर्शकका लागि अनुभव गर्न लायक केही नयाँ कुरा छ कि छैन ।

नितेश तिवारीको ‘रामायण’ले यो चुनौतीलाई राम्ररी बुझेको छ । चलचित्रका सबैभन्दा रोचक क्षणहरू तब आउँछन्, जब यसले पात्रहरूबारे पहिलेदेखि चलिआएका परम्परागत बुझाइहरूभन्दा माथि उठेर दर्शकलाई आश्चर्यचकित पार्ने अवसर सिर्जना गर्छ । यद्यपि, कथावाचनको पाटोमा यो सधैं पूर्ण भने छैन, तर यस महाकाव्यलाई अलि फरक दृष्टिकोणबाट हेर्ने एउटा इमानदार प्रयास भने पक्कै गरिएको छ ।

वाल्मीकिद्वारा रचित महाकाव्यमा आधारित यस चलचित्रको निर्देशन नितेश तिवारीले गरेका हुन् । यसको पटकथा श्रीधर राघवनसँग मिलेर लेखिएको छ भने संवादहरू श्रेयस जैनसँगको सहकार्यमा तयार पारिएका छन् ।

सामान्यतया एकोहोरो वा सीधा क्रममा सुनाइने यस परिचित कथामा, यस चलचित्रको लेखनले केही नयाँपन वा विशिष्टता खोज्ने प्रयास गरेको छ । कथालाई एकपछि अर्को स्थापित घटनाक्रममा मात्र सीमित नराखी, यसले पात्रहरूका पछाडिका प्रेरणा, उनीहरूबीचका सम्बन्ध र भावनात्मक पक्षहरूलाई खोतल्ने काम गरेको छ, जसले गर्दा दर्शकहरूले यी पात्रहरूसँग अझ बढी आत्मीयता महसुस गर्न सक्छन् । यो प्रयास विशेष गरी रावण, सीता र लक्ष्मणलाई प्रस्तुत गर्ने शैलीमा स्पष्ट रूपमा देखिन्छ ।

चलचित्रले रावणलाई सुरुमै स्थापित गरेर एउटा साहसी निर्णय लिएको छ । देवताहरूसँगको उनको युद्ध र तीन लोकको स्वामी बन्ने उनको यात्राले, भगवान रामको कथा पूर्ण रूपमा अघि बढ्नुअघि नै खलनायकको विशाल स्वरूपलाई स्थापित गरिदिन्छ । यशले रावणको भूमिकामा क्रोध, अधिकार र महत्त्वाकांक्षाको एक अद्भुत संयोजन प्रस्तुत गरेका छन् । उनले कुनै शब्द नबोलीकनै पनि निकै शक्तिशाली प्रभाव छोड्न सफल भएका छन् ।

यो पटकथाले राक्षस समुदायभित्र समानता ल्याउने रावणको चाहनालाई उजागर गर्छ, जहाँ उनका प्रजाले पनि आफ्ना शासक सरह नै सांसारिक तथा भौतिक सुविधाहरू उपभोग गर्न पाऊन् भन्ने उनी चाहन्छन् । प्रायः अहंकार र सत्ताको भोकले चिनिने पात्रमा यस्तो वैचारिक पक्ष थपिनु निकै रोचक छ । चलचित्रले रावणलाई उसका कार्यहरूबाट मुक्त त गर्दैन, तर उसको दृष्टिकोणलाई भने प्रस्तुत गर्ने प्रयास गर्छ । यसले रामसँग हुने उसको अन्तिम भिडन्तलाई एक शक्तिशाली शक्तिविरुद्धको लडाइँका रूपमा चित्रण गर्छ ।

रामायणको सबैभन्दा नवीन व्याख्या सीताको सन्दर्भमा देखिन्छ । उनी केवल रामसँगको सम्बन्ध वा लक्ष्मणको जीवनमा रहेको उनको स्थानका आधारमा मात्र परिभाषित छैनन्; उनका आफ्नै विचार, मान्यता र बलियो आत्मबोध छ । पञ्चवटीमा, उनी राम र लक्ष्मणसँगै मिलेर राक्षसहरूसँग लड्छिन् । उनी केवल अरूबाट सुरक्षाको अपेक्षा गर्ने पात्र होइनन्, उनी आफैंमा सक्षम योद्धा हुन्, जसले रावणसामु झुक्न अस्वीकार गर्छिन् । यस भूमिकामा साई पल्लवीको अभिनय दिव्य छ । उनले सीताको शालीनता र गरिमालाई जीवन्त बनाएकी छिन्, तर यी गुणहरू मात्र उनको पहिचान बन्न भने दिएकी छैनन् । उनको कोमलताभित्र शक्ति छ र उनको व्यवहारमा दृढ विश्वास झल्किन्छ। चलचित्रले सीतालाई पूर्णता प्रदान गरेको छ, जुन यसको एउटा ठूलो उपलब्धि हो ।

रवि दुबेले लक्ष्मणको पात्रमा एक सुखद नवीनता ल्याएका छन् । यो पात्र चञ्चल छ र कहिलेकाहीँ रिसाहा पनि देखिन्छ । आफ्ना दाजुलाई वनवास पठाएकोमा कैकेयीप्रति उनको आक्रोशले उनलाई एक वास्तविक मानवीय स्वरूप दिन्छ । भगवान रामसँगको अन्तरक्रियामा उनमा कान्छो भाइको जस्तो अधीरता देखिन्छ, र रामलाई उनलाई कसरी सम्हाल्ने भन्ने राम्ररी थाहा छ । उनीहरूको सम्बन्धमा आत्मीयता र हास्य छ, तर यसमा रहेको गहिरो श्रद्धाभाव भने कायमै छ । पर्दामा प्रायः गम्भीर रूपमा देखाइने लक्ष्मणको चरित्रलाई यस चलचित्रले निकै सुन्दर र फरक ढङ्गले प्रस्तुत गरेको छ ।

भगवान रामको भूमिकामा, रणवीर कपुरलाई चलचित्रमा पूर्ण रूपमा घुलमिल हुन केही समय लाग्छ । दर्शकहरूले मन पराउने परिचित रणवीर कहिलेकाहीँ झल्किन्छन्, तर भावनात्मक दृश्यहरूमा उनको पकड निकै प्रभावशाली छ । जब वनवासको यात्रा सुरु हुन्छ, चलचित्रले अन्ततः आफ्नो भावनात्मक केन्द्रबिन्दु फेला पार्छ । वनवासको भार, परीक्षामा परेका सम्बन्धहरू र कर्तव्य पालना गर्दा चुकाउनुपर्ने व्यक्तिगत मूल्यले कपुरलाई आफ्नो उत्कृष्ट अभिनय प्रस्तुत गर्ने अवसर दिन्छ । पटकथाले कथाको भावनात्मक पक्षलाई अगाडि आउन दिँदा उनी विशेष रूपमा प्रभावशाली देखिन्छन्; यद्यपि, चलचित्रको सुरुवाती भागमा यस्तो भावनात्मक गहिराइ स्थापित गर्न भने केही सङ्घर्ष गरेको देखिन्छ ।

पहिलो ३० मिनेट दृश्यका हिसाबले निकै आकर्षक छन्, तर कथा भने विभिन्न घटनाहरूको शृङ्खला र तीव्र गतिमा दृश्य परिवर्तन हुने शैलीमा अघि बढ्छ । परिचित घटनाहरू एकपछि अर्को गर्दै यति छिटो आउँछन् कि दर्शकलाई कथा र पात्रहरूसँग जोडिने मौका नै मिल्दैन । विशेष गरी शूर्पणखासँग सम्बन्धित अंश निकै कमजोर ढङ्गले प्रस्तुत गरिएको छ । उनको प्रवेश, भगवान रामसँगको भेट र उनलाई विवाहका लागि मनाउने प्रयासहरूमा कुनै स्वाभाविक प्रवाह देखिँदैन। रकुल प्रीत सिंह पनि यस पात्रमा पूर्ण रूपमा घुलमिल हुन सङ्घर्ष गरिरहेको देखिन्छिन् ।

वनवासतर्फको यात्राले चलचित्रको अनुभवलाई धेरै हदसम्म बदल्छ । हान्स जिमर र ए.आर. रहमानको सङ्गीतले चलचित्रलाई एक भव्य ध्वनि पहिचान दिएको छ, विशेष गरी ती दृश्यहरूमा जहाँ भावनात्मक पक्षहरू मुख्य रूपमा अगाडि आउँछन् । उनीहरूको सहकार्य चलचित्रको सबैभन्दा बलियो पक्षमध्ये एक हो, यद्यपि कतिपय क्षणहरूमा सङ्गीतले अझ उच्च तीव्रताको माग गरे पनि त्यहाँ केही कमी महसुस हुन्छ ।

‘रामायण’ एक्सनका हिसाबले निकै उत्कृष्ट छ । एक्सन निर्देशकहरू टेरी नोटरी र गाइ नोरिसले लडाइँका दृश्यहरूमा भव्यता र सूक्ष्मता ल्याएका छन् । शूर्पणखाको सेनासँगको युद्ध तथा जटायु र रावणबीचको भिडन्त निकै राम्रोसँग प्रस्तुत गरिएको छ, जसमा पात्रहरूको चाल र शारीरिक जोखिम स्पष्ट रूपमा झल्किन्छ ।

छायाँकार पङ्कज कुमार र महेश लिमयेले यस संसारको विशालतालाई क्यामेरामा कैद गरेका छन् भने प्रोडक्सन डिजाइनरहरू राम्से एभरी, रवि बन्सल, सुब्रत चक्रवर्ती र अमित रायले यसलाई भव्य र विशाल दृश्य स्वरूप दिएका छन् ।

रिम्पल नरुला, हरप्रित नरुला, अजय कुमार र सानिया सरढरियाद्वारा तयार पारिएका पोसाकहरूले पात्रहरूलाई उनीहरूको संसारसँग पूर्ण रूपमा एकाकार गराएका छन् । हुजेफा लोकन्डवालाको तीव्र सम्पादन शैलीले भने कतिपय ठाउँमा कथाको भावनात्मक गहिराइलाई दर्शकसम्म पुग्नबाट रोकेको छ । ड्यान ग्लास भिजुअल इफेक्ट्सको सुपरिवेक्षण गर्छन्, जसले यस भव्य दृश्यको विशालता बढाउन योगदान पुर्‍याउँछन् ।

‘रामायण’ मा कमजोरीहरू नभएका होइनन् । जब दर्शकहरूलाई पहिले नै कथाको व्यापक पाटो थाहा हुन्छ, पटकथाले यसको भावनात्मक यात्रालाई ताजा महसुस गराउन कडा परिश्रम गर्नुपर्छ । फिल्मले सधैं त्यो व्यवस्थापन गर्न सक्दैन । पात्रहरूको असमान संयोजनले यसलाई आवश्यक भावनात्मक स्थिरता प्राप्त गर्नबाट रोक्छ ।

सकारात्मक पक्षमा, लेखकहरू प्रशंसाका योग्य छन् किनभने फिल्मका सबैभन्दा बलियो छनौटहरू नै यसका सबैभन्दा प्रभावशाली पक्ष हुन्– लड्ने सीता, मानव हुन अनुमति दिइएको लक्ष्मण, र शक्तिको भोक र सीताप्रतिको आशक्तिभन्दा बाहिरको विचारधारा भएको रावण । साई पल्लवी र यशले स्थायी छाप छोड्छन्, जबकि रणवीर कपूरले फिल्म अन्ततः गम्भीर मोडमा पुग्दा आफ्नो उत्कृष्ट अभिनय प्रस्तुत गर्छन् । यसले सधैं सही लय फेला पार्दैन, तर जब यो हुन्छ, ‘रामायण’ले धेरै पटक भनिसकिएका परिचित कथाहरूमा पनि अझै नयाँ कुरा भन्न सकिन्छ भन्ने कुराको एक आकर्षक अनुभूति गराउँछ ।