शेख हसिनाको राजनीतिक उदयदेखि पतनसम्म

काठमाडौं, २२ साउन । बंगलादेशमा शेख हसिनाको सरकारविरुद्धको आन्दोलनका बीचमा भड्किएको हिंसा केही समयमै हिंसामा परिणत भएको छ । जसको असर हसिनाले सोमबार नै आफ्नो पदबाट राजीनामा दिएर देश नै छोड्नुपर्ने अवस्था सिर्जना भयो ।

हसिनाले देश छोडेर भारत आउनु भएको छ । अर्कोतर्फ बंगलादेशको सेनाले देशमा जतिसक्दो चाँडो शान्ति स्थापना गरी अन्तरिम सरकार गठन गर्न जोड दिएको छ । अचम्मको कुरा के छ भने शेख हसिनासँग यस्तो अवस्था पहिलो पटक होइन । शेख हसिनाले आफ्ना पिता शेख मुजिबुर रहमानको हत्या र २००८–०९ को हिंसात्मक प्रदर्शनपछि यस्तै अवस्थाको सामना गर्नु परेको थियो । तर, हसिना हरेक पटक चुनौतिहरू पार गर्दै सत्तामा फर्किनु भएको थियो ।

सन् १९४७ मा जन्मिएकी शेख हसिना बंगलादेशी राजनीतिको सबैभन्दा प्रभावशाली र विवादास्पद चेहेरा हुनुहुन्छ । केही दशक लामो आफ्नो राजनीतिक अनुभवका साथ शेख हसिनाले ठूलो उचाइ हासिल गरिसक्नु भएको छ । यससँगै उहाँसँग धेरै विवादहरू पनि जोडिएका छन् ।

हसिनाको जीवन र राजनीति बंगलादेशको इतिहास र पृष्ठभूमिसँग प्रत्यक्ष जोडिएको छ । उहाँका पिता शेख मुजीब–उर–रहमान सन् १९७१ मा पाकिस्तानबाट बंगलादेशको स्वतन्त्रताको प्रमुख चेहेरा हुनुहुन्थ्यो । अर्थात् शेख हसिनाले बंगलादेशको स्वतन्त्रता आन्दोलनलाई नजिकबाट अनुभव गर्नुभयो । यो आन्दोलनले उहाँको राजनीतिक विचारधारालाई आकार दिन पनि मद्दत ग¥यो । आफ्नो बुबाको शासनकालमा शेख हसिनाले इडेन कलेजको उपाध्यक्ष पदका लागि चुनाव लड्नुभयो र जित्नुभयो । यसबाहेक उहाँले बुवाको पार्टीको विद्यार्थी संगठनको पनि जिम्मेवारी सम्हाल्नु भएको थियो । तर, सन् १९७५ मा आफ्ना बुबा मुजिब–उर–रहमान र उहाँको परिवारको हत्यापछि हसिना बंगलादेशबाट भाग्नुपरेको थियो । धेरै वर्ष बंगलादेश बाहिर बसेपछि हसिना अन्ततः १९८० को दशकमा स्वदेश फर्किनुभयो र यहाँको राजनीतिमा प्रवेश गर्नुभयो ।

शेख हसिनामा उहाँका बुबाको कत्तिको प्रभाव थियो, त्यसको अनुमान उहाँले बंगलादेशमा आफ्नो राजनीतिक पार्टीको नाम अवामी लिग राखेको तथ्यबाट पनि लगाउन सकिन्छ । उहाँ सन् १९८१ मा पार्टीको अध्यक्ष बन्नुभयो र विपक्षी दलको नेताको रुपमा राजनीति शुरु गर्नुभयो । उहाँको यो लडाई राजनीतिमा आयो र अन्ततः १९९६ मा उहाँ पहिलो पटक बंगलादेशको प्रधानमन्त्री बन्नुभयो । उहाँको पहिलो कार्यकाललाई बंगलादेशका लागि ठूलो सुधारको समय मानिन्छ । यही अवधिमा देशमा आर्थिक उदारवादको उदय भयो । बंगलादेशमा ठूलो विदेशी लगानी आयो र जनताको जीवनस्तरमा पनि सुधार भयो ।

शेख हसिनाको नेतृत्वमा, बंगलादेश विश्वभर कपडा उद्योगको एक महत्त्वपूर्ण केन्द्र बन्यो । हसिनाले शिक्षा र स्वास्थ्यका क्षेत्रमा पनि ठूलो जोड दिनुभएको थियो । विद्यालयका बालबालिकालाई निःशुल्क पुस्तक उपलब्ध गराउने उहाँको योजनाले उहाँलाई निकै लामो यात्रा गराएको थियो ।

तर, यी उपलब्धिहरूका बाबजुद हसिनाको कार्यकाल पनि विवादबाट मुक्त हुन सकेन । उहाँको प्रशासन न्यायपालिकासँगको टकरावको लागि प्रख्यात थियो । शेख हसिनामाथि अदालतको स्वतन्त्रता र स्वायत्ततासँग खेलवाड गरेको आरोप पनि लागेको थियो । यसका लागि धेरै देशले उनको आलोचना पनि गरेका छन् । अर्कोतर्फ विपक्षी दलहरूले पनि हसिनामाथि अधिनायकवादको आरोप लगाएका छन् । धेरै मानव अधिकार संगठनहरूले पनि शेख हसिनाको अडानको विरोध गरे, विशेष गरी इस्लामिक जमात–ए–इस्लामी पार्टीप्रति । अन्ततः सन् २००१ मा उनले विपक्षी दल र प्रतिद्वन्द्वी खालिदा जियाको हातबाट पराजय भोग्नुपरेको थियो ।

२०२४ मा शेख हसिनासँग भएको घटनाक्रम नयाँ होइन। सन् २००६ मा पनि यस्तै केही भएको थियो, जब अक्टोबरमा सत्तामा रहेको बंगलादेशी नेसनलिस्ट पार्टी (बीएनपी) सरकार अचानक चुनाव घोषणा गरेर कार्यवाहक शासनतर्फ गयो । यस क्रममा शेख हसिना सरकारले बीएनपी सरकारले बंगलादेशका प्रधानन्यायाधीशको अवकाश उमेरलाई असंवैधानिक रूपमा बढाएको आरोप लगाएको थियो । यो घटनाले केही समयमै हिंसात्मक मोड लियो र अवामी लीगको नेतृत्वमा देशभर चर्को प्रदर्शन भयो। यद्यपि, सेनाले पछि २००७ मा कामचलाउ सरकारलाई समर्थन गर्यो। तर, यसले अवस्था झनै बिग्रियो । त्यति बेला कार्यवाहक सरकारले शेख हसिनालाई भ्रमण सकेर स्वदेश फर्किन पनि रोक्यो । पछि, मानवअधिकार संगठनहरूबाट सम्पूर्ण घटनाको आलोचना र विभिन्न देशहरूको दबाबका कारण हसिनालाई फर्किन अनुमति दिइएको थियो । तर, सम्पूर्ण विवाद यहीँ टुंगिएन । फर्किएपछि शेख हसिनालाई भ्रष्टाचारको आरोपमा जेल पठाइयो ।

बंगलादेशमा ९० दिनभन्दा बढी समय शासन गरेपछि सेनाद्वारा स्थापना गरिएको कार्यवाहक सरकारले अन्ततः देशमा निर्वाचन गराउने निर्णय गरेको छ । २९ डिसेम्बर २००८ मा भएको चुनावमा, अवामी लिग र यसको साझेदार पार्टीहरूको गठबन्धनले दुई तिहाई सीटहरू कब्जा गर्यो । त्यतिबेला सन् २००६ सम्म सत्तामा रहेका बिएनपी र जमात ए इस्लामी प्रतिपक्षमा बस्नुपरेको थियो । सन् २००९ मा शेख हसिना फेरि बंगलादेशको प्रधानमन्त्री बन्नुभएको थियो ।

यो सम्पूर्ण घटनापछि शेख हसिनाले बंगलादेशमा तीन कार्यकालमा १५ वर्ष शासन गर्नुभयो । तर, उहाँको जितलाई लिएर विपक्षीले पटकपटक निर्वाचन प्रक्रियामा अनियमितता भएको र राजनीतिक दल तथा स्वतन्त्र संस्थालाई धम्की दिएको आरोप लगाएका छन् । आलोचकहरूले पनि शेख हसिना सरकारमा विपक्षीहरूलाई दबाउन खोजेको गुनासो गरेका छन् । यद्यपि, उनका समर्थकहरूले बंगलादेशमा जारी विकास कार्य र आर्थिक सुधारका कारण उहाँको छविलाई प्रगतिशील रूपमा चित्रण गर्न जारी राखे ।

शेख हसिना पनि दुई पटक घातक हमलाबाट बाँच्नु भएको छ । उहाँमाथि पहिलो हमला सन् १९७५ मा भएको थियो, जब उहाँका बुबा मुजिब र उहाँको सम्पूर्ण परिवारको हत्या भएको थियो । संयोगवश शेख हसिना देशबाहिर भएकाले बच्नुभयो । तर उहाँमाथि दोस्रो आक्रमण प्रत्यक्ष थियो । २००४ मा उहाँमाथि ग्रेनेड हानिएको थियो, जसमा उहाँ नराम्ररी घाइते हुनुभयो । यस आक्रमणमा दुई दर्जनभन्दा बढीले ज्यान गुमाएका थिए । तर, शेख हसिना बाँच्नुभयो । आज उनै हसिना आफ्नै देश छोडेर भाग्नु परेको छ ।