कीर्तिपुरको पाँगामा १४ जनाको मृत्यु

काठमाडौँ, २१ वैशाख । आठ दिनअघि गएको विनाशकारी भूकम्पबाट कीर्तिपुर बजार निकटको पाँगा नगरमा दश स्थानीय र चार गैरपाँगावासीसमेत कुल १४ जनाको भत्किएको घरले पुरेर निधन भएको छ ।

सो नगरको ५६ घर भत्किएका र ३० घर कुनै पनि बेला ढल्न सक्ने खतरामा रहेका छन् । टेकाको सहारामा केही घरलाई अड्याइएका छन् । इँटा र माटाबाट बनाइएका पुराना घर प्रायशः चर्किएका र धाँजा फाटेका हालतमा ठडिएका छन् । चर्किएका घर बाहिरबाट हेर्दा सामान्य जस्तै देखिए पनि ती घरका आन्तरिक ध्वस्तताको कारण त्यहाँ प्रवेश गर्न कसैले आँट गर्न नसकेकाले भूकम्पपीडितका अन्न र अन्य सरसामान निकाल्न सकिएको छैन । आफ्ना घर र वासस्थान गुमाएकाहरु अझै सामूहिक त्रिपालमुनि आश्रित छन् । बेला बेलामा गइरहेका भूकम्पका साना ठूला धक्काले जीवन सुरक्षाको चिन्ताबाट पाँगावासी त्रस्त देखिन्छन् ।

सडक र चोकअवस्थित नभत्किएका यहाँका पक्की घरमा रहेका पसल खोल्ने क्रम जारी छ । सामानको मूल्यमा उतारचढाब आएको छैन । मानिसको चहलपहल सचेतनासहित मूल सडक र चोकमा बढेको छ । तर भग्नावषेशमा परिणत भएका गल्ली भने सुनसान नै छन् ।

भूकम्पमा परेर भत्केका पक्की आधुनिक घरमध्ये काठमाडौँपछि पाँगा दोस्रो उदाहरण हो, जहाँ पाँचतले दुई घर परेका छन् । यीमध्ये एक घर पूरै ढल्किएको अडेको छ भने अर्को क्षतिग्रस्त भएको छ –संस्कृतिकर्मी रामकुमार भौकाजीले स्थलगत भ्रमण र अध्ययन गरी राससलाई जानकारी दिनुभयो ।

पाँगामा रहेका धार्मिक तथा साँस्कृतिक सम्पदामध्ये लाछीस्थित मूल मन्दिरको भुइँतलाको भित्ता चर्किएर केही क्षति भए पनि मन्दिर अन्य नोक्सानीबाट बचेको छ । महाब्व गल्लीस्थित एक घरको भित्तामा टाँसेर राखिएको एक बुद्ध मूर्ति रहेको संरचनामा सामान्य क्षति भएबाहेक यहाँका सबै ऐतिहासिक महत्वका साँस्कृतिक सम्पदा सुरक्षित छन् ।

भूकम्पपीडितका लागि तत्काल पु¥याउनुपर्ने राहत कार्यमा सरकार र कुनै पनि राजनीतिक पार्टीका नेता वा कार्यकर्ताको यहाँ उपस्थिति रहेको छैन । स्थानीय क्लब र सामाजिक संस्थाले स्थानीयस्तरमा राहतका लागि सक्रियता देखाएको आभास पाइए पनि क्षतिग्रस्त भएपछि सुरक्षित स्थानमा शरण लिई बसेकी स्थानीय धुसी टोलका चन्द्रकुृमारी खड्गीका अनुसार शरण लिइएको स्थानमा खाने व्यवस्था नभएकाले आफन्तका भरमा बाँच्नुपरेको छ ।

उनका अनुसार घटनाको पहिलो दिन पाँच जनाका लागि दुई साना बाकस चाउचाउ पाइएको थियो । “छैटौँ दिनमा वडा कार्यालयले प्रत्येक व्यक्तिका लागि एक ग्लास चामल बाँडेको थियो भन्ने सुनेका थियौँ तर पूर्व सूचना नपाएको कारण त्यो चामल पनि पाएनौँ” भौकाजीसँग उनले दुखेसो पोखिन् । आफूहरुले अझै कहीँकतैबाट अन्य कुनै सहयोग नपाएको उनले बताइन् ।

भत्किएर पाताल भएको आफ्नो घर अगाडि बसेर राहत आउने प्रतीक्षामा टोलाई बसिरहेका मोतीबहादुर महर्जनका छोरा भाइरामले उनीहरुले शरण लिएको सुरक्षित स्थानमा बिहान बेलुका दुई छाक दालभात दिनेबाहेक राहतका लागि अन्य सहयोग नपाइएको गुनासो गरे । उनको भनाइअनुसार पीडितलाई राहतका निम्ति पाल आएको तर ती पाल वास्तविक पीडितले पाएनन् ।

स्थानीय चारपाते क्लब हाल आएर ‘दथल परिवार’का रुपमा सक्रिय भएको छ, त्यही संस्थाबाट सञ्चालित राहत वितरण गर्ने क्रममा लाइन लगाएर राहत वितरण गर्दा क्षति नै नबेहोरेका र सामान्य रुपमा घर चर्केकालाई पाल दिएको तर वास्तविक पीडितलाई भने राहतको पाल नदिएको पाइएको छ ।

आफूले पनि राहत नपाएको दुःखेसो सुनाउँदै उनले भत्किएका वा बस्न नहुने गरी भत्कने अवस्थामा पुगेका घरका पीडितलाई यथास्थानमै राहत वितरण गर्ने व्यवस्था हुनसके मात्र वास्तविक पीडितले राहत पाउन सक्ने सम्भावना रहेको बताए । उनले आफ्नो शरणस्थानमा अहिले राहतको नाममा आएको पर्याप्त दाल, आलु, तेल, नुनलगायत वस्तुमा अनियमितता भइरहेको समेत सङ्केत दिए । भाइराम महर्जनका साथै परिवारजन भूकम्पको प्रभावबाट बच्न खाटमुनि छिरेकाले पूरै घर भत्के पनि सबै सकुशल रहेका थिए ।

कीर्तिपुरमा भने महाभूकम्पको असर अपेक्षाकृत कम परेको छ । यहाँका ऐतिहासिक तथा पुरातात्विक सम्पदालाई केही असर परे पनि ती सबै सम्पदा सुरक्षित छन् । यहाँ सबैभन्दा बढी असर नारायण मन्दिरको संरचनालाई परेको छ । सो मन्दिरको पूरै भाग चर्किएको छ । त्यसैगरी ल्होँं देवलको पनि माथिल्लो भाग चर्किएको छ । बाघभैरव मन्दिरको मन्दिरको सबैभन्दा तल्लो भागका भित्ता चर्किई लिउन उप्किएर जमिनमा खसेको अवस्थामा छ । कीर्तिपुरमा रहेको मुख्य यो मन्दिर भूकम्पबाट खासै प्रभावित नभएको भौकाजीले जानकारी दिनुभयो ।

कीर्तिपुरमा सात घर भत्किएका छन् । विसंं १९९० को महाभूकम्पले ध्वस्त गरेपछि इँटा र माटाबाट बनाइएका संरचना प्रायःजसो चर्किएका अवस्थामा छन् । रासस