मकर संक्रान्तिको महत्व

काठमाडौं । मकर संक्रान्ति हिन्दू धर्ममा एक अत्यन्त पवित्र र आनन्ददायी पर्व हो । यो धार्मिक महत्वको पर्व मात्र होइन, तर यसको सामाजिक र कृषि प्रभाव पनि छ ।

यसबाहेक, मकर संक्रान्तिको पर्वलाई दान र पुण्यकर्मको अवसरको रूपमा पनि चिनिन्छ । यस दिन स्नान र दान गर्नु अत्यन्त शुभ मानिन्छ । उत्सवका परिकारहरू र पारिवारिक जमघटहरूले यो पर्वलाई अझ विशेष बनाउँछन् ।

मकर संक्रान्तिलाई हिन्दू धर्ममा धेरै पवित्र पर्व मानिन्छ । यस दिन सूर्य धनु राशि छोडेर मकर राशिमा प्रवेश गर्दछ । मकर राशिलाई शनिको चिन्ह मानिन्छ, र शनि र सूर्य बीचको सम्बन्धलाई पिता–पुत्रको प्रतिद्वन्द्वीको रूपमा हेरिन्छ । यो विश्वास गरिन्छ कि यस दिन सूर्य शनिको घर (मकर) मा प्रवेश गर्दछ

यस दिन पवित्र नदीहरूमा स्नान गर्नु र सूर्य भगवानलाई जल अर्पण गर्नु अत्यन्त शुभ मानिन्छ । तिल, गुड़, खिचडी, न्यानो लुगा, कम्बल र अन्न दान गर्नुको पनि विशेष महत्व छ । यी पुण्यकर्महरूले व्यक्तिलाई पुण्य मात्र प्रदान गर्दैनन् तर पितृहरूलाई पनि सन्तुष्ट पार्छन् भन्ने विश्वास गरिन्छ ।

मकर संक्रान्तिले बाली काट्ने ऋतुको सुरुवातलाई जनाउँछ र खगोलीय रूपमा जाडो संक्रांतिको अन्त्य र लामो दिनहरूको सुरुवातलाई जनाउँछ । ज्योतिषशास्त्रका अनुसार, यस दिन सूर्य उत्तरी गोलार्धतिर आफ्नो यात्रा सुरु गर्छन्, जसलाई उत्तरायण भनिन्छ ।

मकर संक्रान्तिको उल्लेख महाभारत र पुराणहरूमा पनि गरिएको छ । महाभारतले भीष्म पितामहलाई वाणको शय्यामा सुतेको, सूर्य उत्तरतिर सर्ने प्रतीक्षा गरिरहेको र यस अवधिमा उनको मृत्यु भएको बताउँछ । अर्को किंवदन्ती अनुसार, यस दिन गंगा जी राजा भगीरथलाई पछ्याउँदै कपिल मुनिको आश्रमबाट गुज्रिएर समुद्रमा पुगेकी थिइन् ।